Περιγραφή ανισότητας
Μέρος των αγροτών εκφράζει επιφυλάξεις για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις όταν τοποθετούνται σε παραγωγικά αγροτεμάχια ή σε γειτονικά χωράφια. Μια βασική ανησυχία αφορά την κατάσταση του εδάφους μετά την πάροδο των ετών λειτουργίας των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων και την πιθανότητα να μην είναι πλέον δυνατή η επιστροφή του σε γεωργική χρήση. Όπως αναφέρουν, η εγκατάσταση περιλαμβάνει κατασκευαστικές παρεμβάσεις (τσιμεντώσεις, χωματουργικά, βάσεις στήριξης) που μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα και τη δομή του εδάφους. Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, γόνιμα χωράφια παραχωρούνται για φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, ενώ άλλες διαθέσιμες εκτάσεις – π.χ. ξερικά ή λιγότερο παραγωγικά εδάφη – δεν επιλέγονται, κάτι που προκαλεί αντιδράσεις.
Η σχετική βιβλιογραφία αναδεικνύει ότι οι φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις πράγματι επιφέρουν μεταβολές στο έδαφος. Έρευνες έχουν δείξει ότι η τοποθέτηση φωτοβολταϊκών συστημάτων οδηγεί σε υποβάθμιση της δομής του εδάφους, λόγω της ισοπέδωσης και της απομάκρυνσης της βλάστησης, παρόλο που η χημική του σύσταση μπορεί να παραμένει ανεπηρέαστη (Lambert et al., 2021). Ανησυχία προκαλεί επίσης η πιθανότητα μόλυνσης του εδάφους από βαρέα μέταλλα που περιέχονται στα υλικά κατασκευής των φωτοβολταϊκών πάνελ ή στις κατασκευές στήριξής τους. Οι μελέτες ως προς αυτή την διάσταση των επιπτώσεων φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων παραμένουν περιορισμένες. Σε μια πρόσφατη μελέτη περίπτωσης (Yousuf et al., 2024) δεν καταγράφηκαν ανησυχητικές συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων σε γειτονικά εδάφη, ωστόσο άλλες μελέτες επισημαίνουν πιθανούς κινδύνους διαρροής μετάλλων όπως κάδμιο, χαλκός, αρσενικό, υδράργυρος και νικέλιο, είτε μέσω έκπλυσης είτε μέσω απορροής από τις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις (White et al., 2017; Robinson et al., 2019; Tawalbeh et al., 2021;). Τα υλικά που χρησιμοποιούνται συνήθως (όπως χάλυβας και αλουμίνιο) μπορούν, υπό προϋποθέσεις, να συμβάλουν στη ρύπανση του εδάφους και των υδάτων, γι’ αυτό και επισημαίνεται η ανάγκη για αξιολόγηση του ρίσκου και των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ανά περίπτωση (Brown et al., 2022).
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ανησυχία των αγροτών για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στα χωράφια τους δεν είναι αβάσιμη. Η απουσία θεσμικού πλαισίου που να αναγνωρίζει τις πιθανές επιπτώσεις των φωτοβολταϊκών εγκαταστάσεων στα παραγωγικά αγροτεμάχια και τη μελλοντική τους χρήση συνιστά μια μορφή αδικίας αναγνώρισης. Οι ανησυχίες τους για την ακαταλληλότητα γόνιμης γης για τέτοιες επενδύσεις, καθώς και η ανάγκη για μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της γεωργικής παραγωγής δεν εισακούονται. Αντίθετα, προτεραιότητα φαίνεται να δίνεται στο χαμηλότερο κόστος εγκατάστασης ή στη διαθεσιμότητα γης, ανεξαρτήτως της αγροτικής της αξίας.
Σχετικές αναφορές:
Brown, A., Green, B., & White, C. (2022). Mitigating environmental impacts of PV systems in agriculture: Best practices and case studies. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 25(4), 123–137.
Lambert, Q., Bischoff, A., Cueff, S., Cluchier, A., & Gros, R. (2021). Effects of solar park construction and solar panels on soil quality, microclimate, CO₂ effluxes, and vegetation under a Mediterranean climate. Land Degradation & Development, 32(18), 5190–5202.
Robinson, S. A., & Meindl, G. A. (2019). Potential for leaching of heavy metals and metalloids from crystalline silicon photovoltaic systems. Journal of Natural Resources and Development, 9, 19–24.
Tawalbeh, M., Al-Othman, A., Kafiah, F., Abdelsalam, E., Almomani, F., & Alkasraw, M. (2021). Environmental impacts of solar photovoltaic systems: A critical review of recent progress and future outlook. Science of the Total Environment, 759, 143528.
White, H., & Black, S. (2017). Assessing the risk of heavy metal leaching from photovoltaic system components. Environmental Science & Technology, 32(3), 145–158.
Yousuf, H., Zahid, M. A., Madara, P. C., Jony, J. A., Park, S., Song, J. C., & Yi, J. (2024). Assessing soil pollution concerns in proximity to fence-type solar photovoltaic system installations. Heliyon, 10(11).
Απόσπασμα απομαγνητοφώνησης
Απόσπασμα 1
«- Γιατί η εταιρεία να μην το αγοράσει το χωράφι και να το νοικιάσει;
– Δεν ξέρω. Για ποιο λόγο το κάνει; Δεν το έχω σκεφτεί.
– Στα 20 χρόνια άμα σου δίνει 250 ευρώ το στρέμμα είναι 5.000 το στρέμμα. Έτσι δεν είναι; 100.000 θα δώσει. Εάν τα αγοράσει τα 20 στρέμματα θα δώσει 40 χιλιάδες. Τι είναι καλύτερο;
– Για ποιο λόγο το κάνει; Πείτε μου.
– Άρα κάποιος λόγος υπάρχει. Θέλεις εμένα που είμαι αγρότης. Όλα τα χαρτιά φαίνονται σε αυτόν, στον παραγωγό. Απλώς η εταιρεία το εκμεταλλεύεται.
[…]
– Η εταιρεία. Όλα εξαρτώνται από την εταιρεία. Και το χωράφι αν δεν στο πάρει εσένα και όταν θα περάσουνε 20, 25 χρόνια, τότε το χωράφι δε θα υπάρχει. Πάει το χωράφι, τελείωσε.
– Γιατί δε θα υπάρχει;
– Γιατί μέσα πέφτουν τσιμέντα, πέφτει το ένα, πέφτει το άλλο…
[…]
– Εδώ έχουνε δώσει χωράφια για φωτοβολταϊκά;
– Έχουν δώσει.
– Έχουνε γίνει όμως τα πάρκα;
– Έχουνε γίνει.
– Έχουνε γίνει. Και έχουνε γίνει απ’ ό, τι μου λένε και σε γόνιμα χωράφια.
– Μα εκεί είναι το ερώτημα. Θες να κάνεις φωτοβολταϊκά, τόσα ξεροβούνια έχουμε. Μπες στα ξεροβούνια και φτιάξε. Αλλά εκεί έχουνε κοστολόγιο να τα εγκαταστήσουνε…»
(Απόσπασμα συνέντευξης με αγρότες της ΠΕ Τρικάλων)
